E-ihracat sitesinde erişilebilirlik beyanı nasıl hazırlanır?

E-ihracat sitesinde erişilebilirlik beyanı; hizmet kapsamını, uyum durumunu, bilinen engelleri, kullanılan testleri ve iletişim yöntemini açıkça belirtmelidir. Beyan erişilebilir biçimde yayımlanmalı ve teknik değişikliklerden sonra güncellenmelidir.

Avrupa Erişilebilirlik Yasası, 28 Haziran 2025 tarihinden beri kapsama giren e-ticaret hizmetlerine uygulanıyor. Ancak her şirketin yükümlülüğü, faaliyet gösterdiği AB ülkesindeki ulusal düzenlemeye göre ayrıca incelenmelidir.

Erişilebilirlik beyanı e-ihracat siteleri için neden gereklidir?

Erişilebilirlik beyanı, kullanıcının alışveriş hizmetinin hangi bölümlerini erişilebilir şekilde kullanabileceğini anlamasını sağlar. Aynı zamanda şirketin uyum çalışmalarını nasıl ölçtüğünü ve sorunları nasıl bildireceğini gösterir.

Avrupa Erişilebilirlik Yasası olarak bilinen 2019/882 sayılı Direktif, e-ticaret hizmetlerini kapsamına alır. Kapsam yalnız ana sayfayla sınırlı değildir; tüketici sözleşmesine ulaşan dijital alışveriş süreci değerlendirilir.

Ürün arama, kategori filtreleme, ürün ayrıntıları, sepet, ödeme ve sipariş onayı bu sürece dahildir. Müşteri hesabı veya iade ekranı alışveriş hizmetinin parçasıysa bunlar da incelemeye girer.

Beyan yayımlamak, sitenin otomatik olarak erişilebilir olduğu anlamına gelmez. Beyandaki açıklamalar, gerçek kullanıcı akışları ve doğrulanabilir test kayıtlarıyla desteklenmelidir.

Şirketinizin kapsama girip girmediği ayrı bir hukuki değerlendirmedir. Özellikle mikro işletme istisnası ve ülke bazlı uygulamalar için E-ticaret siteleri için erişilebilirlik zorunlu mu? içeriğindeki kapsam ayrımını inceleyebilirsiniz.

Erişilebilirlik beyanında hangi bilgiler bulunmalıdır?

Beyanda en az hizmet tanımı, uyum durumu, erişilebilirlik özellikleri, bilinen sorunlar, iletişim kanalı ve güncelleme tarihi bulunmalıdır. Kullanıcı, teknik rapor okumadan mevcut durumu anlayabilmelidir.

Önce kapsanan hizmeti tanımlayın. Örneğin “web sitesi” yazmak yerine ürün arama, sepet, ödeme, üyelik ve sipariş takibi gibi değerlendirilen kullanıcı akışlarını ayrı ayrı belirtin.

Ardından kullanılan erişilebilirlik yaklaşımını açıklayın. WCAG sürümünü ve hedef seviyeyi yalnız gerçekten test ettiyseniz yazın. WCAG uygunluğu, tek başına bütün yasal yükümlülüklerin karşılandığını kanıtlamaz.

• Beyanın kapsadığı alan adını, uygulamayı ve alışveriş akışlarını belirtin.
• Tam uyum, kısmi uyum veya henüz uyumlu değil gibi anlaşılır bir durum yazın.
• Bilinen sorunları sayfa veya bileşen adıyla açıklayın.
• Klavye, ekran okuyucu, yakınlaştırma ve form testlerinin yöntemini belirtin.
• Sorun bildirmek için erişilebilir bir iletişim kanalı sağlayın.
• İlk yayın ve son güncelleme tarihlerini ayrı alanlarda gösterin.
• Varsa alternatif işlem yöntemini ve yanıt sürecini açıklayın.

“Sitemiz herkes için tamamen erişilebilirdir” gibi mutlak ifadeler ölçüm olmadan kullanılmamalıdır. Tek bir erişilemeyen ödeme doğrulaması bile kullanıcının satın alma işlemini tamamlamasını engelleyebilir.

Yanlış: Sitemiz erişilebilirlik standartlarına uygundur. Doğru: Ürün arama ve sepet akışları klavye ile test edildi; ödeme ekranındaki adres önerileri için düzeltme çalışması sürüyor.

Bilinen soruna hedef tarih eklemek yararlıdır. Fakat tarih yalnız geliştirici ekip tarafından onaylandıysa yazılmalıdır. Belirsiz bir durumda, inceleme veya geliştirme aşamasını açıklamak daha doğrudur.

Erişilebilirlik beyanı sitede nerede yayımlanmalıdır?

Erişilebilirlik beyanı, sitenin her sayfasından ulaşılabilen kalıcı bir bağlantıyla yayımlanmalıdır. Bağlantı adı “Erişilebilirlik” veya “Erişilebilirlik Beyanı” gibi doğrudan anlaşılabilir olmalıdır.

Footer alanı genellikle en uygun konumdur. Kullanıcı böylece ürün, sepet veya destek sayfasından ayrılmadan beyana ulaşabilir. Bağlantıyı yalnız yardım merkezi içinde saklamak bulunabilirliği azaltır.

Yasal metinlerin toplandığı bir merkez varsa beyan burada da listelenebilir. Ancak kullanıcı, birkaç açılır menüyü geçmek veya site içi arama yapmak zorunda bırakılmamalıdır.

Direktif kapsamında hizmet sağlayıcının erişilebilirlik hakkındaki bilgileri genel şartlarda veya eşdeğer bir belgede sunması gerekebilir. Bu nedenle beyan ile satış koşulları arasında karşılıklı bağlantı kurulması uygulanabilir bir yöntemdir.

Beyan sayfasının kendisi de erişilebilir olmalıdır. Doğru başlık sırası, klavye odağı, yeterli renk kontrastı ve açıklayıcı bağlantı metinleri kullanılmalıdır. Taranmış PDF tek yayın biçimi olmamalıdır.

PDF gerekiyorsa aynı içerik HTML sayfasında da bulunmalıdır. PDF belgesinde başlık etiketleri, okuma sırası, belge dili ve bağlantı açıklamaları ayrıca kontrol edilmelidir.

Mobil uygulama alışveriş sürecine dahilse yalnız web beyanı yeterli açıklama sağlamayabilir. Uygulama sürümü, işletim sistemi kapsamı ve uygulamaya özgü bilinen sorunlar ayrı başlıklarla belirtilmelidir.

Çok ülkeli yapılarda tek URL kullanılabilir. Ancak ülke seçimine göre yükümlü şirket, iletişim kanalı veya şikâyet mercii değişiyorsa yerelleştirilmiş bölümler gösterilmelidir.

Erişilebilirlik uyum durumu nasıl belirlenir?

Uyum durumu, otomatik tarama ile manuel incelemenin birlikte yürütülmesiyle belirlenir. Yalnız hata tarayıcısının verdiği puanı beyana yazmak güvenilir bir yöntem değildir.

Otomatik araçlar eksik form etiketi, düşük kontrast veya hatalı başlık yapısı gibi sorunları yakalayabilir. Ancak odak sırası, hata mesajının anlaşılırlığı ve ödeme akışının kullanılabilirliği manuel test gerektirir.

Test kapsamını temel alışveriş görevleri üzerinden kurun. Ana sayfa, arama, kategori, ürün, sepet ve ödeme sayfalarının her biri aynı şablondaki birkaç URL ile temsil edilebilir.

• Sayfayı yalnız klavye kullanarak baştan sona gezin.
• Odak göstergesinin her etkileşimli öğede görünür olduğunu doğrulayın.
• Form alanlarının adını ve hata mesajını ekran okuyucuyla dinleyin.
• Metni ve arayüzü büyüterek içerik kaybı oluşup oluşmadığını kontrol edin.
• Modal, filtre, menü ve açılır listelerin kapanabildiğini doğrulayın.
• Sepete ekleme ve ödeme görevlerini gerçek test verileriyle tamamlayın.
• CAPTCHA veya doğrulama adımlarının erişilebilir alternatiflerini inceleyin.

Test sırasında tarayıcı, işletim sistemi, ekran okuyucu ve sürüm bilgilerini kaydedin. Böylece sonraki sürümde aynı koşullar yeniden oluşturulabilir ve düzeltmenin etkisi karşılaştırılabilir.

Kullanılan standardın sürümü raporda açık olmalıdır. EN 301 549 ve WCAG ölçütleri birlikte değerlendirilebilir; ancak uygulanacak hukuki referans ülkenin ulusal mevzuatına göre doğrulanmalıdır.

Ayrıntılı uygulama yöntemi için Web sitesinde erişilebilirlik testi nasıl yapılır? rehberindeki otomatik, manuel ve yardımcı teknoloji kontrolleri kullanılabilir.

Performans testi erişilebilirlik testinin yerine geçmez. Örneğin düşük bir INP değeri etkileşimi hızlandırabilir, fakat etiketsiz bir ödeme alanını ekran okuyucu için anlaşılır hâle getirmez.

Bilinen erişilebilirlik sorunları beyanda nasıl açıklanmalıdır?

Bilinen sorunlar, kullanıcı etkisi ve ilgili ekran belirtilerek açıklanmalıdır. Teknik hata kodu tek başına yeterli değildir; kullanıcının hangi işlemi tamamlayamadığı da yazılmalıdır.

“Bazı görsellerde alternatif metin eksiktir” ifadesi geniş kalır. Bunun yerine “Kampanya listeleme sayfasındaki dekoratif olmayan afişlerde açıklayıcı alternatif metin bulunmuyor” şeklinde kapsam belirtilebilir.

Her sorun için üç bilgi kaydedin: etkilenen alan, kullanıcıya etkisi ve geçici çözüm. Düzeltme tarihi kesinleşmişse ekleyin; kesinleşmemiş tarihleri taahhüt gibi yayımlamayın.

Geçici yöntem gerçekten aynı işlemi sağlayabilmelidir. Kullanıcıyı yalnız telefon hattına yönlendirmek, çalışma saatleri veya dil desteği yüzünden eşdeğer erişim sağlamayabilir.

Üçüncü taraf ödeme, canlı destek veya çerez yönetimi bileşenleri de belirtilmelidir. Bileşenin başka şirkete ait olması, kullanıcı üzerindeki etkisini beyan dışında bırakmak için yeterli değildir.

Orantısız yük veya temel değişiklik değerlendirmesi yapılıyorsa sonuç otomatik bir muafiyet gibi sunulmamalıdır. Gerekçe, kapsam ve değerlendirme yöntemi ilgili ülkenin kurallarına göre belgelendirilmelidir.

Geçici arıza ile kalıcı uyumsuzluğu ayırın. Bir günlük ödeme kesintisi operasyon olayıdır; sürekli çalışan fakat klavyeyle kullanılamayan ödeme bileşeni erişilebilirlik sorunudur.

Türkçe ve yabancı dil beyanları nasıl hazırlanmalıdır?

Beyan, hizmet verilen tüketicinin anlayabildiği dilde sunulmalıdır. Yalnız Türkçe metin, Almanca veya Fransızca alışveriş yapan kullanıcı için yeterli bilgi sağlamayabilir.

Her dil sürümü aynı şablonu kullanmalıdır. Kapsam, uyum durumu, sorun listesi, iletişim bilgileri ve güncelleme tarihi bütün dillerde eş zamanlı değiştirilmelidir.

Otomatik çeviri yalnız taslak oluşturmak için kullanılabilir. “Compliance”, “conformity”, “accessibility requirements” ve “disproportionate burden” gibi terimler, hukuki anlam kaybını önlemek için insan kontrolünden geçmelidir.

Beyanda sorumlu şirketin ticari unvanını açıkça yazın. E-ihracat altyapısı, pazar yeri veya lojistik şirketi yerine tüketiciye hizmet sunan tüzel kişi doğru biçimde tanımlanmalıdır.

İletişim kanalı erişilebilir ve takip edilebilir olmalıdır. Form kullanılıyorsa alan etiketleri, hata mesajları ve başarı bildirimi test edilmelidir. E-posta adresi de alternatif olarak sunulabilir.

• Bildirimde istenen asgari bilgileri açıklayın.
• Kullanıcıdan engeline ilişkin gereksiz sağlık verisi istemeyin.
• Başvurunun alındığını erişilebilir biçimde doğrulayın.
• Yanıt dilini kullanıcının başvuru diliyle eşleştirin.
• Talebi ilgili ürün, hukuk veya yazılım ekibine yönlendirin.
• Çözüm sonucunu ve varsa alternatif yöntemi kullanıcıya bildirin.

Yanıt süresi için mevzuatta doğrulanmamış bir sayı yazmayın. Bunun yerine kurum içi hizmet seviyesini belirleyin ve yalnız uygulanabiliyorsa beyanda yayımlayın.

AB ülkelerindeki denetim ve şikâyet mekanizmaları farklılaşabilir. Ülkeye özgü yetkili merci yazılacaksa kurum adı ve bağlantısı, ilgili ulusal düzenleme üzerinden doğrulanmalıdır.

Erişilebilirlik beyanı hazırlama süreci hangi adımlardan oluşur?

Hazırlama süreci envanter, test, sınıflandırma, düzeltme, metin yazımı ve yayın sonrası izleme adımlarından oluşur. Beyan, test yapılmadan oluşturulan genel bir hukuk metni olmamalıdır.

1. Hizmet kapsamını çıkarın. Alan adlarını, ülke mağazalarını, mobil uygulamaları ve üçüncü taraf alışveriş bileşenlerini listeleyin. Her öğe için teknik ve içerik sorumlusu atayın.
2. Kritik görevleri belirleyin. Ürün bulma, seçenek belirleme, sepete ekleme, kupon kullanma, adres girme, ödeme ve sipariş onayı akışlarını gerçek kullanıcı adımlarıyla kaydedin.
3. Temsilî sayfaları seçin. Her şablondan en az bir örnek alın. Farklı ödeme, dil veya para birimi seçenekleri davranışı değiştiriyorsa bunları ayrıca test edin.
4. Otomatik ve manuel test yapın. Araç sonuçlarını klavye ve ekran okuyucu kontrolleriyle doğrulayın. Yanlış pozitifleri rapordan çıkarın, doğrulanmış sorunları kanıtla kaydedin.
5. Sorunları önceliklendirin. Satın alma işlemini tamamen durduran engelleri önce ele alın. Görsel kusurlarla işlem engelleyen form veya odak hatalarını aynı öncelikte değerlendirmeyin.
6. Beyan taslağını yazın. Teknik bulguları kullanıcı diline çevirin. Standart adını, test tarihini, bilinen sorunları ve alternatif yöntemleri doğrulanabilir bilgilerle belirtin.
7. Hukuk ve ürün kontrolü yapın. Hukuk ekibi ülke yükümlülüklerini, ürün ekibi düzeltme durumlarını incelesin. Çelişen tarihleri yayımdan önce düzeltin.
8. Yayımlayın ve izleyin. Footer bağlantısını, sayfa erişilebilirliğini ve iletişim kanalını test edin. Yeni sürümlerden sonra beyan ile gerçek sistemin eşleştiğini kontrol edin.

Süreci bir tablo üzerinden yönetebilirsiniz. Her satırda URL, akış, sorun, başarı ölçütü, önem, sorumlu kişi, hedef tarih ve doğrulama sonucu bulunmalıdır.

Sürüm yönetimi erişilebilirlik çalışmalarını etkiler. Ödeme arayüzü güncellendiğinde eski test sonucu geçerliliğini kaybedebilir. Bu nedenle sürüm numarası veya dağıtım tarihi test kaydına eklenmelidir.

Yasal başlangıç tarihleri ile şirketin teknik takvimi karıştırılmamalıdır. Tarihlerin kapsamını E-ticarette erişilebilirlik için son tarih ne? içeriğinden karşılaştırabilirsiniz.

Erişilebilirlik beyanı ne zaman güncellenmelidir?

Beyan, kapsamı veya uyum durumunu etkileyen her önemli değişiklikten sonra güncellenmelidir. Yalnız yılda bir kez kontrol etmek, sık sürüm çıkaran mağazalarda yeterli olmayabilir.

Ödeme sağlayıcısı değişikliği, yeni filtre sistemi veya mobil uygulama sürümü güncelleme tetikleyicisidir. Yeni ülke mağazası açılması da dil, şirket ve iletişim bilgilerinin yeniden incelenmesini gerektirir.

Düzeltme tamamlandığında sorun hemen “çözüldü” olarak işaretlenmemelidir. Önce aynı tarayıcı, klavye yöntemi ve yardımcı teknolojiyle tekrar test yapılmalıdır.

Son güncelleme tarihi görünür olmalıdır. Test tarihi farklıysa iki tarihi ayrı gösterin. Böylece kullanıcı, metnin ne zaman düzenlendiğini ve teknik incelemenin ne zaman yapıldığını ayırt eder.

• Footer bağlantısı çalışıyor mu?
• Beyan sayfası mobil görünümde okunabiliyor mu?
• Uyum ifadesi son test raporuyla eşleşiyor mu?
• Bilinen sorunların durumu güncel mi?
• İletişim formu klavye ve ekran okuyucuyla çalışıyor mu?
• Dil sürümleri aynı bilgileri içeriyor mu?
• Üçüncü taraf bileşen değişiklikleri kaydedildi mi?

Beyan arşivini kurum içinde saklamak yararlıdır. Önceki metinler, test raporları ve düzeltme kayıtları birlikte tutulduğunda yapılan değişikliklerin gerekçesi izlenebilir.

2026 yılı, yükümlülüğün genel başlangıç tarihi değildir. Bu karışıklığın ayrıntıları için Web sitesi erişilebilirlik zorunluluğu 2026 mı? başlıklı açıklamaya bakabilirsiniz.

Beyan, tek seferlik bir uyum belgesi değil, mevcut hizmet durumunun yayınlanmış kaydıdır. Site ile beyan farklı şeyler söylüyorsa önce teknik durum doğrulanmalı, ardından metin düzeltilmelidir.