Web sitesi erişilebilirlik zorunluluğu 2026 mı?

Web sitesi erişilebilirlik zorunluluğu 2026 mı? Türkiye'deki her web sitesi için otomatik bir zorunluluk yoktur; ancak belirli e-ticaret işletmeleri ve Avrupa Birliği pazarına hizmet sunan şirketler için erişilebilirlik yükümlülüğü doğabilir.

Değerlendirme yalnızca sitenin tasarımına göre yapılmaz. İşletmenin bulunduğu ülke, müşteriye sunulan hizmet, şirketin ölçeği ve satış yapılan pazar birlikte incelenir. Bu nedenle “2026'da tüm siteler erişilebilir olmak zorunda” ifadesi eksiktir.

Erişilebilirlik denetiminde genellikle WCAG kriterleri kullanılır. Klavye ile kullanım, ekran okuyucu uyumu, renk kontrastı, form etiketleri ve hata mesajları temel başlıklardır. E-ticaret sitelerinde ürün seçimi, sepet ve ödeme adımları ayrıca kontrol edilir.

Web sitesi erişilebilirlik zorunluluğu 2026 yılında herkes için geçerli mi?

Hayır, 2026 yılı tek başına Türkiye'deki bütün web sitelerini kapsayan otomatik bir erişilebilirlik zorunluluğu oluşturmaz.

Bir web sitesinin yükümlülüğünü belirlemek için önce işletmenin hukuki konumu incelenir. Kamu kurumu, finans kuruluşu, elektronik ticaret hizmeti sağlayıcısı veya AB pazarında faaliyet gösteren bir şirket farklı kurallara tabi olabilir. Sadece tanıtım amacıyla kullanılan küçük bir işletme sitesiyle çevrim içi ödeme alan bir platform aynı şekilde değerlendirilmez.

Türkiye'de belirli kamu hizmetleri ve dijital hizmetler için erişilebilirlik beklentileri farklı mevzuat ve teknik standartlarla ortaya çıkabilir. Özel sektör siteleri açısından ise kapsamı tek cümleyle bütün alan adlarına genişletmek doğru değildir. İşletme, güncel mevzuatı ve kendi hizmet modelini birlikte kontrol etmelidir.

Avrupa Birliği'nde Avrupa Erişilebilirlik Yasası olarak bilinen düzenleme, belirli ürün ve hizmetlerin erişilebilir olmasını hedefler. Uygulama tarihi 28 Haziran 2025 olarak belirlenmiştir. Bu nedenle 2026'da AB müşterilerine hizmet veren işletmeler, kapsam değerlendirmesini ertelememelidir.

Buradaki kritik ayrım şudur: Bir sitenin Türkiye'de barındırılması, onu AB kurallarından otomatik olarak muaf tutmaz. Site AB tüketicisine ürün veya hizmet sunuyorsa, satış modeli ve işletmenin niteliği ayrıca incelenir. Ayrıntılı kapsam için e-ticaret siteleri için erişilebilirlik zorunlu mu sorusuna verilen ölçütler kullanılabilir.

Hangi e-ticaret işletmeleri erişilebilirlik kapsamına girebilir?

Erişilebilirlik kapsamı, işletmenin yalnızca “web sitesi sahibi” olup olmadığına değil, hangi dijital hizmeti sunduğuna göre belirlenir.

Çevrim içi mağaza, müşterinin ürün aradığı, ürün seçeneklerini belirlediği, sepete ekleme yaptığı ve ödeme tamamladığı bir hizmet sunar. Bu adımlardan biri ekran okuyucu, klavye veya yardımcı teknoloji kullanan müşteriler için çalışmıyorsa sorun yalnızca görsel tasarım sorunu değildir. Satın alma hizmetinin kullanılabilirliği etkilenir.

AB pazarına satış yapan bir Türk şirketinde şu sorular sorulmalıdır: Müşteri hangi ülkelerden sipariş verebiliyor? Ödeme ve teslimat seçenekleri AB tüketicilerine açık mı? Site, AB'de yerleşik müşteriler için pazarlanıyor mu? Şirketin sunduğu hizmet, ilgili düzenlemedeki ürün veya hizmet kategorisine giriyor mu?

Şirketin küçük işletme sayılması da her durumda otomatik muafiyet anlamına gelmez. Bazı düzenlemeler mikro işletmeler için farklı uygulamalar veya istisnalar öngörebilir. Ancak “ekibimiz küçük” gerekçesi, teknik uyumsuzluğu tek başına açıklamaz. İstisnanın gerçekten geçerli olup olmadığı belge ve mevzuat üzerinden doğrulanmalıdır.

Türkiye'de yalnızca katalog yayınlayan ve ödeme almayan bir site ile üyelik, rezervasyon veya abonelik satan site de aynı risk seviyesinde değildir. Rezervasyon formu, hesap açma, ödeme, üyelik iptali ve müşteri destek kanalları erişilebilirlik incelemesine dahil edilmelidir.

Bir işletme kapsamdan emin değilse şu sırayı izlemelidir:

1. Satış yapılan ülkeleri ve müşteriye açık hizmetleri listeleyin.
2. Şirket türü, çalışan sayısı ve hizmet kategorisini hukuki danışmanla kontrol edin.
3. Ürün, sepet, ödeme ve üyelik akışlarını teknik olarak test edin.
4. Eksikleri, sorumlu kişiyi ve düzeltme tarihini kayıt altına alın.

Avrupa Erişilebilirlik Yasası e-ticaret sitelerini nasıl etkiler?

Avrupa Erişilebilirlik Yasası, belirli ürün ve hizmetlerin engelli kişiler tarafından kullanılabilmesini hedefleyen bir Avrupa Birliği düzenlemesidir.

Düzenlemenin e-ticaret açısından önemi, yalnızca ana sayfanın erişilebilir görünmesiyle sınırlı değildir. Kullanıcı, ürün bilgisine ulaşabilmeli, filtreleri kullanabilmeli, seçenekleri seçebilmeli, sepeti değiştirebilmeli ve ödeme işlemini tamamlayabilmelidir. Bu akışlardan biri erişilemiyorsa site bütün olarak incelenir.

Örneğin renk seçimi yalnızca küçük renk kutuları ile sunuluyorsa ekran okuyucu kullanıcısı seçenekleri ayırt edemeyebilir. “Sepete ekle” düğmesi yalnızca fare üzerine gelince görünüyorsa klavye kullanıcısı işlemi tamamlayamayabilir. Ödeme formunda hata oluştuğunda yalnızca kırmızı çerçeve kullanılıyorsa renk körü kullanıcı gerekli alanı fark etmeyebilir.

Mevzuatın uygulanması, işletmenin AB içindeki konumu ve sunduğu hizmetin kapsamına göre farklılaşabilir. Bu nedenle bir şirket, yalnızca web tasarımcısının “uyumlu” ifadesine dayanarak karar vermemelidir. Hangi kriterlerin karşılandığı, hangi testlerin yapıldığı ve kalan risklerin neden kabul edildiği yazılı olmalıdır.

Uygulama tarihi geçmiş olsa bile 2026'da yeni site kuran işletmeler için konu daha kritiktir. Yenileme sırasında erişilebilirliği sonradan eklemek, tasarım sistemi ve ödeme akışlarında yeniden geliştirme gerektirebilir. Erişilebilirlik gereksinimleri tasarım, içerik ve yazılım kararlarına başlangıçta eklenmelidir.

E-ticaret işletmeleri için tarih ve kapsam ayrıntılarını incelerken e-ticarette erişilebilirlik için son tarih ne başlıklı rehberdeki karar adımları kullanılabilir. Tarih bilgisi, işletmenin kendi yükümlülüğünü tek başına kanıtlamaz; hizmet modeliyle birlikte değerlendirilmelidir.

Erişilebilir bir e-ticaret sitesinde hangi teknik gereklilikler bulunur?

Erişilebilir e-ticaret sitesi, tüm temel işlemlerin klavye, ekran okuyucu ve farklı görsel ayarlarla kullanılabildiği sitedir.

Teknik değerlendirmelerde sık kullanılan referans WCAG standardıdır. Birçok ekip WCAG 2.1 veya WCAG 2.2 kriterlerini kontrol listesi olarak kullanır. Ancak hangi sürümün, hangi uyum seviyesinin ve hangi yasal metnin esas alınacağı proje kapsamına göre netleştirilmelidir.

İlk kontrol başlığı klavye erişimidir. Kullanıcı Tab tuşuyla menüye, arama alanına, ürün seçeneklerine, sepete ve ödeme butonuna ulaşabilmelidir. Odak göstergesi görünür olmalıdır. Açılır menü, modal pencere veya çerez bildirimi açıldığında odak sırası mantıklı ilerlemelidir.

İkinci başlık semantik HTML ve ekran okuyucu uyumudur. Başlıklar hiyerarşik kullanılmalı, düğmeler bağlantı gibi, bağlantılar da düğme gibi kodlanmamalıdır. Görsellerde amaca uygun alternatif metin bulunmalıdır. Dekoratif görseller ise ekran okuyucuya gereksiz bilgi taşımamalıdır.

Formlar açık etiketler içermelidir. “Ad soyad”, “e-posta” ve “kart numarası” alanları yalnızca yer tutucu metinle tanımlanmamalıdır. Hata mesajı, hatalı alanla ilişkilendirilmeli ve kullanıcıya düzeltme yolu gösterilmelidir. “Geçersiz” uyarısı yerine “E-posta adresini [email protected] biçiminde yazın” mesajı daha işlevseldir.

Renk kontrastı da ölçülmelidir. Normal metin, büyük metin, düğme yazısı ve odak göstergesi için aynı kontrast eşiği kullanılmaz. Kesin değerler, kullanılan WCAG sürümüne ve içerik türüne göre kontrol aracından doğrulanmalıdır. Sadece tasarımcının ekranındaki görünüm yeterli kanıt değildir.

Yanlış: “Buton kırmızı olduğu için kullanıcı onu fark eder.” Doğru: “Butonun metni, kontrastı, klavye odağı ve ekran okuyucu adı birlikte test edilir.”

Web sitesinde erişilebilirlik testi nasıl yapılır?

Erişilebilirlik testi, otomatik tarama, manuel klavye kontrolü ve yardımcı teknoloji testi birlikte yapıldığında anlamlı sonuç verir.

Otomatik araçlar başlık yapısı, eksik alternatif metin, renk kontrastı ve bazı ARIA hatalarını hızlıca bulabilir. Ancak araçların rapor vermemesi sitenin tamamen erişilebilir olduğu anlamına gelmez. Otomatik testler, erişilebilirlik sorunlarının yalnızca bir bölümünü tespit eder.

Manuel klavye testi için fareyi devre dışı bırakın. Ana sayfadan başlayarak arama, kategori, ürün varyantı, sepet, kupon ve ödeme adımlarını yalnızca Tab, Shift+Tab, Enter, Space ve ok tuşlarıyla tamamlamayı deneyin. Her adımda görünür odak işareti ve mantıklı sıra arayın.

Ekran okuyucu testi için en az bir masaüstü ve bir mobil senaryo belirleyin. Windows tarafında NVDA, macOS ve iOS tarafında VoiceOver gibi araçlarla menü, form, ürün seçimi ve hata mesajlarını kontrol edin. Kullanıcı davranışını taklit eden gerçek görevler, yalnızca sayfa taramasından daha fazla bilgi verir.

Mobil erişilebilirlikte ekran büyütme, yatay kaydırma, dokunma hedefleri ve yön değişikliği incelenmelidir. Kullanıcı metni büyüttüğünde ödeme butonu ekran dışına çıkıyorsa işlem tamamlanamaz. Sabit çerez kutusu veya canlı destek penceresi de içerik üstünü kapatmamalıdır.

Daha ayrıntılı uygulama sırası için web sitesinde erişilebilirlik testi nasıl yapılır rehberindeki test akışını kullanabilirsiniz. Test raporunda sayfa adresi, cihaz, tarayıcı, kullanılan araç, bulgu, önem derecesi ve önerilen düzeltme bulunmalıdır.

• Ana menü ve arama klavye ile kullanılabiliyor mu?
• Her form alanının görünür etiketi var mı?
• Hata mesajı ilgili alana programatik olarak bağlanıyor mu?
• Ürün görselleri gerekli bilgiyi alternatif metinle aktarıyor mu?
• Kontrast ve odak göstergesi farklı ekranlarda yeterli mi?
• Sepet ve ödeme işlemi ekran okuyucuyla tamamlanabiliyor mu?
• Çerez, kampanya ve canlı destek pencereleri içeriği engelliyor mu?

Erişilebilirlik yükümlülüğünde hangi istisnalar dikkate alınır?

İstisnalar, işletmenin erişilebilirlik çalışmalarını tamamen bırakabileceği anlamına gelmez; yalnızca belirli durumlarda kapsamı veya uygulama biçimini değiştirebilir.

Mevzuata göre mikro işletmeler, eski içerikler, üçüncü taraf hizmetler veya orantısız yük gibi başlıklar farklı değerlendirilebilir. Fakat hangi istisnanın geçerli olduğu ülkeye, düzenlemeye ve hizmet türüne göre değişir. Bu nedenle genel bir blog bilgisi, hukuki muafiyet belgesi yerine kullanılamaz.

Örneğin bir ödeme sağlayıcısının iframe bileşeni erişilebilir değilse sorumluluk otomatik olarak ortadan kalkmaz. İşletme sağlayıcı seçerken erişilebilirlik dokümantasyonu istemeli, bileşeni kendi sitesinde test etmeli ve sorunları kayıt altına almalıdır. Alternatif ödeme akışı gerekiyorsa bu seçenek müşteriye görünür sunulmalıdır.

Eski PDF kataloglar, kampanya arşivleri ve geçmiş sipariş belgeleri de ayrıca değerlendirilmelidir. Her belgeyi aynı gün yenilemek mümkün değilse işletme, müşterinin satın alma veya bilgi alma işlemini engelleyen içerikleri önceliklendirmelidir. Yeni yayınlanan içerikler erişilebilirlik kurallarına uygun hazırlanmalıdır.

Orantısız yük iddiası da yalnızca “maliyetli” ifadesiyle kanıtlanmaz. İşletme mevcut kaynaklarını, geliştirme maliyetini, kullanıcı etkisini ve alternatif çözüm seçeneklerini değerlendirmelidir. Denetim halinde bu değerlendirmenin tarihli ve gerekçeli olması önem taşır.

Yanlış: “Bir eklenti kurduk, bu yüzden istisna kapsamındayız.” Doğru: “Kapsamı belirledik, kritik akışları test ettik ve gerekçeli risk kayıtları tuttuk.” Otomatik erişilebilirlik eklentileri bazı hataları azaltabilir; ancak hatalı HTML, klavye akışı ve metin anlamı gibi sorunları tek başına çözmez.

Erişilebilir olmayan web sitesinde hangi riskler oluşur?

Erişilebilir olmayan bir site, müşterinin bilgiye veya satın alma işlemine ulaşamaması nedeniyle hukuki, ticari ve operasyonel risk yaratır.

İlk risk, erişilebilirlik yükümlülüğünün bulunduğu pazarda denetim veya şikâyet sürecidir. Uygulanacak yaptırımın türü ve miktarı ülkeye, düzenlemeye ve ihlalin niteliğine göre değişebilir. Bu nedenle doğrulanmamış bir para cezasını kesin rakam gibi yazmak doğru değildir.

İkinci risk, satış hunisindeki ölçülebilir kayıptır. Sepete ekleme oranı normal görünürken ödeme adımında ekran okuyucu kullanıcıları, klavye kullanıcıları veya büyütülmüş metin kullanan müşteriler işlemi tamamlayamayabilir. Analitikte bu sorun, cihaz ve akış bazında incelenmelidir.

Üçüncü risk, müşteri hizmetleri yüküdür. Kullanıcı formu gönderemediğinde telefon veya e-posta desteğine yönelir. Bu durum, erişilebilir olmayan işlemi telafi etmek için manuel sipariş, ödeme linki veya personel desteği gerektirebilir. Alternatif kanal sunmak, ana dijital akışın düzeltilmesi yerine geçmez.

Risk değerlendirmesinde hata sayısından çok işleme etkisi önemlidir. Ana menüdeki küçük bir başlık hatası ile ödeme düğmesinin klavye ile çalışmaması aynı öncelikte değildir. Sorunları kritik, yüksek, orta ve düşük olarak sınıflandırıp önce satın alma ve üyelik işlemlerini düzeltin.

Performans ve erişilebilirlik birlikte ele alınmalıdır. Ağır JavaScript kullanımı, geç yüklenen düğmeler veya geciken etkileşimler tüm kullanıcıları etkileyebilir. Özellikle etkileşim gecikmelerini incelemek için web sitesinde INP skoru nasıl düşürülür rehberindeki ölçüm yaklaşımı kullanılabilir.

2026'da web sitesini erişilebilir hale getirmek için hangi sıra izlenmeli?

2026'da yenilenecek bir web sitesi için erişilebilirlik, tasarım tesliminden sonra değil, gereksinim analizinden önce planlanmalıdır.

İlk adım kapsam belgesidir. Satış ülkeleri, hizmet türleri, kullanıcı rolleri, ödeme sağlayıcıları, üyelik alanları ve kullanılan üçüncü taraf araçları yazılı hale getirilir. Bu belge, hangi sayfaların test edileceğini ve hangi ekiplerin sorumlu olduğunu belirler.

İkinci adım içerik envanteridir. Ana sayfa, kategori, ürün, sepet, ödeme, hesap, iletişim, iade ve yardım sayfalarını listeleyin. Her sayfa için başlık yapısı, alternatif metin, form etiketi, hata mesajı ve klavye akışını kontrol edin. Sadece ana sayfayı test etmek yeterli değildir.

Üçüncü adım tasarım sistemidir. Renk paletinde metin, bağlantı, düğme, hata ve odak durumları için ölçülebilir kurallar belirlenir. Tipografi, satır aralığı ve ekran büyütme davranışı tasarım dosyasında tanımlanır. Böylece her yeni sayfada aynı hatanın tekrarlanması önlenir.

Dördüncü adım geliştirme kabul kriterleridir. Bir özellik “tamamlandı” sayılmadan klavye testi, ekran okuyucu kontrolü ve mobil görünüm incelemesi yapılır. Üçüncü taraf ödeme veya kampanya bileşeni için de aynı kriterler uygulanır.

Beşinci adım sürekli izlemedir. Yeni ürün yüklemeleri, tema değişiklikleri, kampanya pop-up'ları ve analiz etiketleri erişilebilirliği bozabilir. Ayda bir kritik satın alma akışı, üç ayda bir kapsamlı test planlanabilir. Bu sıklık yasal zorunluluk değil, operasyonel bir kontrol yöntemidir.

Çerez yönetimi de erişilebilirlik akışının parçasıdır. Kullanıcı ilk girişte tercihlerini klavye ile yönetemiyor veya reddetme seçeneğini göremiyorsa işlem kesintiye uğrar. Konunun izin boyutunu ayrıca web sitesinde çerez reddetme butonu zorunlu mu rehberinden inceleyin.

Bir web sitesi yenileme projesinde erişilebilirlik, tek seferlik eklenti kurulumu değildir. İçerik, tasarım, kod, ödeme bileşenleri ve ölçüm süreci birlikte yönetilmelidir. Yenileme bütçesi oluştururken kapsamı netleştirmek için İzmir'de web sitesi maliyeti ve fiyatları rehberindeki kalem bazlı yaklaşım kullanılabilir.